Waarom TV-debatten zo inhoudsloos zijn
Onlangs verscheen één van onze trainers in De Volkskrant om uit te leggen dat de meeste verkiezingsdebatten op TV weinig inhoud hebben. De politici kiezen één kernboodschap en rammen die er koste wat kost altijd doorheen, waar het debat ook over gaat. Als u wilt weten wat de standpunten van de partijen zijn, kunt u maar beter de partijprogramma’s lezen.
Veel kritische kijkers hebben hier genoeg van. ‘Hullie in de polletiek lulle maar wat aan’, wordt er dan gezegd. Maar wat diezelfde kijker niet weet, is dat die inhoudsloosheid aan hemzelf te danken is.
Denken is duur
Één van de grote vondsten uit de psychologische theorie van overtuigen is het zogeheten Elaboration Likelihood Model. Dit model zegt dat wij mensen op twee manieren over zaken kunnen nadenken: een kritische, diepgaande manier van denken (‘centrale route’) en een luie, snelle manier van denken (‘perifere route’). Omdat lang en diep over iets nadenken moeite kost, doen we het liever niet. Alleen wanneer een onderwerp heel erg belangrijk is voor ons, of wanneer we er toevallig heel veel van af weten, nemen we de moeite om de centrale route te gebruiken, maar anders vertrouwen we op de perifere route.
Als we die perifere route gebruiken, gebruiken we zogenaamde ‘heuristieken’ om beslissingen te nemen. Dit zijn handige beslishulpjes in ons brein die een ingewikkelde beslissing voor ons platslaan tot een makkelijke keuze. Denk bijvoorbeeld aan het kopen van een pak pannekoekbeslag bij de supermarkt: u kunt kiezen uit vijftig verschillende merken, maar welke kiest u? Juist: het merk van de vorige keer. Deze heuristiek is de ‘bekendheidsbias’, en wordt door sommige auteurs wel een ‘denkfout’ genoemd. Maar door het een denkfout te noemen, vergeten ze wat het echt is: een handige truc om te voorkomen dat u in een diepe existentiële crisis verzinkt, elke keer als u zich afvraagt welk merk pannekoekenbeslag nu weer het beste past bij uw normen, waarden en identiteit.
Politiek, who cares?
Kijken we met de bril van het Eloboration likelihood model naar de politiek, dan begrijpen we direct waarom politici op TV zich beperken tot het uitstorten van one-liners. Want vraagt u zich eens af: waarom en wanneer kijkt u TV? Juist: dat is doorgaans niet omdat u een stevige intellectuele uitdaging wilt over een taai onderwerp. U hebt al een dag hard gewerkt, de kinderen van en naar hockeytraining gebracht en uw schoonmoeder afgepoeierd. Tegen de tijd dat u op de bank neerploft, wilt u niets liever dan hersenloos entertainment. Dat draadje kwijl wat uit uw mond loopt terwijl u al knikkebollend Pauw en Witteman over u heen laat komen, zegt de politicus en de overtuigingspsycholoog dat politiek voor u een low interest, low involvement-onderwerp is. De kans dat u de denkkracht vretende centrale route gaat bewandelen, is miniem.
En dus vertellen communicatie-adviseurs de heren en dames politici dat ze vooral moeten vertrouwen op de heuristieken van de perifere route. Dus: herhaal altijd de eigen boodschap, straal zelfvertrouwen uit, zie er goedgemutst en liefst aantrekkelijk uit en probeer de ander een loer te draaien. Niks inhoud, allemaal ‘trucjes’ – maar wel trucjes die wérken.
Onthoud dit dus, de volgende keer als u iemand hoort klagen over ‘hullie van de polletiek’: de klagers hebben het aan zichzelf te danken.
vier reacties
Aardige stellingname, maar wel krapjes door de bocht. Want de onderliggende essentie is dat niemand zich hoeft in te spannen om het te veranderen en iedereen ontslagen wordt van verantwoordelijkheid. De zender die kijkcijfers najaagt, de journalist/interviewer die zichzelf te graag hoort praten, de politicus die geen moeilijke dingen wil zeggen (dat mag de woordvoerder doen) etc. De(ze) kijker zapt en hoopt dat er tussen al het gezwatel zo af en toe nog een politicus de gelegenheid krijgt om meer dan 1 boodschap, verspreid over 3 antwoorden door journalistiekerige interrupties, aan de luisteraar over te brengen. Zelfs in de TK hebben ze meer respect voor elkaar tijdens de debatten.
Overigens ben ik het volstrekt niet eens met de reactie van de heer/mevrouw Houkes hierboven. Uiteindelijk krijgt de kijker wat ‘ie verdient, en alleen door niet te kijken kan de kijker dit spel winnen.
Waarom je eerst soldaat moet zijn geweest om Defensie te kunnen besturen ontgaat mij. Moet je eerst een zieke sporter zijn geweest voor je bij VWS minister mag zijn? Mogen alleen docenten, kunstenaars en wetenschappers op OC&W minister worden? Nu ja, de lezer kan de overige onzin-consequenties verder zelf wel bedenken. Meestal is het juist beter om niet van dichtbij of binnenuit ervaring te hebben, dat leidt alleen maar tot micro-management ipv besturen op hoofdlijnen.
Wat fijn dat jullie zo actief reageren!
@dhr Houkes: ik denk dat we het deels eens zijn, eigenlijk. U zegt dat we de tv krijgen die we willen, en ik beargumenteer waarom we precies oppervlakkige TV willen: niet omdat we dom zijn, als volk, maar omdat we op dat moment geen zin hebben onze dure denkkracht te besteden aan een tv-debat.
Ik ben het dus wel weer met u oneens dat we als volk ontzettend veel dommer geworden zijn. Misschien kan ons geschiedenis onderwijs beter, daar niet van, maar het lijkt me niet helemaal correct om het alleen maar aan dispositionele factoren te wijten als ook situationele factoren een rol spelen.
@CitiZen Arjan:
Sja, inderdaad, iedereen heeft een verantwoordelijkheid, dat kan ik niet ontkennen. Niettemin, de meeste redacties zullen datgene doen wat scoort – en blijkbaar is dat soundbites.
Ik heb de radio altijd al zo beschouwd: als een amusementsmedium, voor de pauzes. (Ben radioluisteraar, geen tv-kijker, maar zet beide hier parallel.) Oppervlakkig? So what? Diepgang haal ik elders.
Daarom zijn commentaren over tv- en radio-programma’s voor mij ook niet belangrijk. Iedereen heeft het uitzending zus-en-zo. Van mij mogen ze.
Wat ik wel interessant vind, is hoe het werkt. Las juist op Twitter een citaat: (zoiets als) Veel mensen volgen slechte ideeën, omdat mensen die goede ideeën hebben er niet genoeg werk van maken om de mensen te verleiden tot aandacht ervoor.
Misschien toch goed dat ik, na een studie theologie, journalistiek heb gestudeerd. Heb ik ook wat meer kijk op hoe ik publiciteit kan genereren als ik eens een goed idee heb.
Een totaal verkeerde analyse. Waarom? Omdat het de diepere oorzaak van de problematiek miskent. De TV kwaliteit is die welke wij willen. Als sociaal ietwat gestoorde redacties alleen maar in staat zijn op de john de mol manier allerlei , the voice, who is etc etc programmas te maken is omdat wij ze willen. Dat is dus niet de oorzaak , maar een effect zoals de desinteresse voor de politiek er een is. Gevolg en geen oorzaak dus. Wat is dan wel de reden. Dat is het flagrante gebrek aan algemene ontwikkeling. Onderwijskwaliteit, tv kwaliteit en de vluchtigheid van de IT zijn daarvan de oorzaak. Als je nietmeer weet wanneer de tweede werledoorlog begon, wat de weimarrepubliek is, de scheiding der machten, een exportquote etc hoe kun je dsn de relevsntie en het belang vsn de huidige politiek economische problemen onderkennen en waarderen. Voeg daarbij de ongebreidelde nivellering – zie de kwaliteit dan het gemiddelde tweede kamerlid van de PVV – en er moet dan vastgesteld worden, dat ook de huidige politicus ook qua niveau minder hoog gestegen is; “you get what you are”. Daar doet de omstandigheid dat de meeste TK’r academisch geschoold zijn, niet aan af. Het gevolg daarvan is een onvermogen om anders dan in soundbites te argumenteren, kijk naar de wijze van argumenteren van bijvoorbeeld de heer Bleker. Vaak wordt een gebrek als dit gecompenseerd met een grenzenloze brutalitiet, zie weer Bleker die de overspelige Jack de Vries als spindoctor inhuurt. Bleker, mogelijk vertegenwoordiger van de gezinspartij CDA! De heer de Vries was niet zo “eerlijk en helder” naar zijn toenmalige echtgenote. Ik ben benieuwd (of eigenlijk niet) of de ex van Blker hem deze kwaliteiten toedicht. Kortom, we krijgen wat we zijn. De problemen van de wereld moeten op DWDD manier gehandeld worden, anders wordt het niet geaccepteerd. De oplossing: de diplomaten en “onze” immigranten worden getoetst. Doe hetzelfde met de politici en sterker nog stel specifieke eisen aan Ministers. Zo kan het ook niet meer voorkomen, dat een Middelkoop minister van Defensie wordt en niet eens soldaat is geweest!